Tijd van hoge economische groei is voorgoed voorbij

De 20^ste eeuw kende een bijzonder hoge economische groei. Elke 25 tot 30 jaar verdubbelde het inkomen per hoofd van de bevolking in de VS. Maar volgens de Amerikaanse econoom Robert Gordon is dit groeitempo voorgoed voorbij. We gaan terug naar een groei zoals we die in de 19^de eeuw kenden. Dat betekent bijvoorbeeld dat een verdubbeling van het inkomen per hoofd in de VS meer dan 100 jaar nodig heeft.

Productiviteit

Als Gordon gelijk heeft, dan heeft dat grote gevolgen voor de manier waarop beleidsmakers de Grote Recessie tegemoet moeten treden. Het onrustbarende van het verhaal is immers, dat de groeivertraging al een feit is door een scherpe daling in de productiviteitsontwikkeling sinds de eeuwwisseling. De Westerse wereld heeft daarmee bijna tien jaar royaal boven zijn stand geleefd. De onderliggende fundamenten rechtvaardigden die manier van leven niet. Zo kon er ook een financiële bubbel geblazen worden, die wel uiteen moest spatten. De wereld gaat hier echter nog steeds aan voorbij en spiegelt zich voor het herstel aan de jaren vòòr 2007. Daar moeten we naar terug en daar keren we ook naar terug!

Denkwijze

Het IMF is misschien wel de meest sprekende representant van de denkwijze. Bij herhaling heeft dit instituut voorspeld dat de wereld terugkeert naar het groeipad van gemiddeld 4,5% bij een inflatieniveau van 2,9%. Keer op keer is de voorspelling bij lange na niet waargemaakt! Voor 2012 zal de groei waarschijnlijk uitkomen op 3,3% bij een inflatieniveau van maar liefst 4%. Dit patroon van lagere dan verwachte groei en hogere dan verwachte inflatie is kenmerkend voor de meeste ontwikkelde landen, maar ook de zogeheten BRIC landen lijken ermee te maken te krijgen! Het IMF trekt tot dusverre geen lessen, maar verschuift het herstel steeds verder de tijd in. Nu keert de wereldwijde groei van 4,5% terug in 2015. Dat die groei uitblijft, is toeval en toe te schrijven aan incidenten, aldus het IMF. Denk aan de tsunami die Japan teisterde of de heisa rondom de dreigende Griekse exit of de mogelijke bailout van het land.

Illusie

Er zitten dubieuze aspecten aan dit geloof in een herstel van de groei. De crisis kon gebeuren, omdat markten en financiële instellingen ervan overtuigd waren, dat het groeitempo van de jaren negentig zich na 2000 zou voortzetten. Daardoor kon de prijs van allerlei vermogenstitels de lucht in en bleef het idee van een groeiende welvaart voortleven, niet alleen in het westen maar ook in de Opkomende Markten.

Tegenovergesteld

Na 2007 ging de trend in de omgekeerde richting, maar beleidsmakers hebben daar hun ogen voor gesloten. De groei moet terugkeren, want dat maakt reeksen van beslissingen gemakkelijker. Als de groei eenmaal terug is, dan hoeft de periferie in Europa geen streep te zetten door hun schulden! Als de groei eenmaal terug is, dan zal Duitsland zeker de lasten op zich nemen voor het Europese financiële vangnet. En zo zijn er meer voorbeelden.

Als Gordon gelijk heeft, dan moeten er veel ingrijpender maatregelen genomen worden dan de beleidsmakers lief is en er zullen nog reeksen banken omvallen. De wereld zal immers moeten leren genoegen te nemen met minder! Zelfs als Gordon maar voor de helft gelijk heeft, dan nog zijn de vooruitzichten eerder kommervol dan hartverwarmend.

Bron:

Ashoka Mody, A post-growth World. Project-syndicate, February 5 2013

Geschiedenislessen zijn niks voor beleidsmakers

Het beeld is al ruim tweehonderd jaar oud. Met een zekere regelmaat zakken marktgeoriënteerde economieën weg in een diepe crisis. En steeds blijkt het weer heel moeilijk om de crisis te overwinnen. Het gaat ten koste van veel persoonlijk leed. Werkloosheid, faillissementen, afstempelen van aandelen, het gebeurt keer op keer.

Oorzaken
Hoe komt het, dat centrale bankiers en politici zelfs na tweehonderd jaar niet in staat zijn een crisis te voorkomen of de negatieve effecten, zoals werkloosheid, met gezwinde spoed te verzachten? Daarvoor zijn grofweg drie oorzaken voor aan te wijzen. De eerste is die van de ongetemde inflatie. Stimulering van de vraag vertaalt zich hoofdzakelijk in een snel stijgende inflatie en hogere prijzen, maar amper in het verbeteren van de werkgelegenheid! De tweede oorzaak ligt in het verlengde van de eerste. Stel dat beleidsmakers de inflatie beteugeld hebben, dan weten ze niet hoe die beteugeld te houden in tijden dat ze pogen de uitgaven te stimuleren. De derde oorzaak is, dat overheden en centrale bankiers zeker wel in staat zijn om de werkgelegenheid op korte termijn te herstellen, maar dat ze dat simpelweg niet willen. Ze achten het noodzakelijke expansieve beleid te groot, te omvangrijk. Het is duidelijk, dat de lessen van de jaren dertig van de vorige eeuw onvoldoende geleerd zijn door de huidige generatie. Toen werden beleidsmakers niet moe om erop te hameren, dat een langdurige periode van bezuinigen noodzakelijk was om alle rotte plekken uit de economie weg te snijden. Ze negeerden daarbij de lessen van Keynes. Die hield hen tevergeefs voor, dat een nagenoeg universeel faillissement amper een basis is voor herstel van welvaart en welzijn. Alleen hele puriteinse geesten geloven in de heilzame werking van ellende en zuivering!

Geschiedenislessen
Een cynische geest zou kunnen opmerken, dat beleidsmakers al heel lang de lessen van de geschiedenis negeren. Al in 1829 kwam de Franse econoom Jean Baptiste Say tot de conclusie, dat het afbouwen van schulden als middel voor het bestrijden van een crisis een heilloze weg is. Immers, de uitgaven van de een, zijn het inkomen van de ander. Als iedereen de hand op de knip houdt, dan rest alleen crisis en hoge werkloosheid. In de eeuw daarna heeft een stoet aan economen als John Stuart Mill en John Maynard Keynes getracht een stappenplan op te stellen om ernstige crises te voorkomen of snel te genezen. In essentie komen al die vingerwijzingen erop neer, dat het voor de maatschappij aantrekkelijker moet zijn om schulden te maken dan om het geld in hun portemonnee te houden. De overheid moet in dezen een belangrijke rol spelen. De kwaliteit van de schuld moet van dien aard zijn, dat het aantrekkelijk is deze schuldtitels te bezitten! Als die insteek niet helpt dan is de ultimo remedio dat de overheid de rol van de private sector op zich neemt. Dat betekent grootschalig liquiditeiten lenen en dan de markt op om spulletjes aan te schaffen. Daar is echter durf voor nodig. Centrale bankiers als Ben Bernanke en Mario Draghi hebben wel stappen in de goede richting gezet, maar nu al klinkt het alom dat ze al te ver zijn gegaan. Toch is nog steeds geen sprake van oplopende inflatie of snel stijgende prijzen. Het puritanisme en de hang naar bezuinigen zit diep in de genen van de beleidsmakers, ook al kunnen ze historisch gesproken op weinig opwekkende resultaten bogen!

 Cor Wijtvliet
 Bron: J. Bradford DeLong, Grand mal economics. Project-syndicate, January 31 2013.

Innovatie is geen wetmatigheid

Met een beetje pech is er opnieuw een teleurstellend jaar aangebroken! De wereldwijde financiële crisis blijft diepe sporen trekken en blijft het economisch perspectief verduisteren. Dat duurt nu al zo lang dat er discussies oplaaien over de vraag of we alleen maar te kampen hebben met de rampzalige nasleep van 2007/08 of dat er andere, meer fundamentele factoren een rol spelen.

Gebrekkige innovatie

Volgens een groeiende groep denkers is de aanhoudende economische stagnatie niet louter toe te schrijven aan de financiële crisis. Voor hen is de hoofdoorzaak een stagnatie in technologische ontwikkeling en een gebrekkige innovatie. Deze ongezonde trend moet doorbroken worden om groei opnieuw een kans te geven. Een enkeling is echter heel somber over de kansen op herstel. We zullen volgens sommigen ermee moeten leven, dat de periode van 250 jaar sinds het begin van de Industriële Revolutie een uitzondering in de menselijke geschiedenis zal blijken. Economische stagnatie is de norm, die periode vol innovaties de uitzondering! Deze critici verwijzen dan naar hedendaagse innovaties, zoals de iPad en de iPhone. Ze vergelijken de impact ervan met die van innovaties van (veel) oudere datum zoals elektriciteit, stromend water en de interne verbrandingsmotor. En inderdaad, voor de keuze gesteld staand, zal bijna iedereen stromend en schoon water verkiezen boven het bezit van en iPad. Elektriciteit is belangrijker dan een pagina op Facebook!

Geschiedenis

Meer optimistisch gestemde denkers delen bovenstaande kritiek, maar zien het niet als een bewijs van achterblijvende innovatie. Voor hen is de iPad of Facebook geen echte innovatie. Het zijn afgeleide producten van oudere innovatieve standaarden, zoals de eerste computer. Ze zijn louter bedoeld om de commercie steeds weer een impuls te verschaffen. Voor deze denkers zijn nanotechnologie of renewable energie terreinen waar de werkelijke en originele innovatie plaatsvindt. Evenals bovengenoemde voorbeelden kunnen uitkomsten van die wetenschappen en onderzoekterreinen het leven van de mens fundamenteel veranderen en verbeteren!

Dat betekent weer, dat de onderliggende oorzaak de schuldencrisis is en dat ook blijft! Er zijn in de geschiedenis talloze voorbeelden te vinden van financiële crises met een gelijksoortig begin en een al even identiek verloop. De huidige crisis vindt zijn oorsprong in overdreven economische groeiverwachtingen, gebaseerd op het verschijnsel globalisering gecombineerd met de snelle introductie van nieuwe (informatie)technologieën.

Potentiële groei

Financiële crises hebben echter wel degelijk langdurige en negatieve effecten. Kredietschaarste treft vooral kleine en jonge bedrijven. Dat zijn vaak kraamkamers van nieuwe ideeën en nieuwe producten. Een gebrekkige kredietverlening tast derhalve de groeipotentie op termijn aan! In tijden van crisis zijn overheden zuinig met investeringen in publieke voorzieningen en infrastructuur. Onderwijs op een hongerdieet levert minder kwaliteit af en ook dat heeft negatieve gevolgen  voor de groei op termijn!

Los van dit alles worstelt het westen met de hoge kosten voor de vergrijzing. Deze factoren kunnen de potentiële groei de komende jaren en misschien wel decennia een vol procentpunt omlaag duwen. Als dan bovengenoemde doemdenkers ook een beetje gelijk hebben, dan zijn de vooruitzichten bijzonder mager te noemen. In hun herstelplannen gaan overheden er voetstoots vanuit dat technologie en innovatie dragers van het fundamentele herstel zullen zijn. Die moeten er zorg voor dragen dat de koek weer groter wordt.

Als de koek niet groter wordt, dan is bovenstaande discussie academisch en niet erg interessant. Iedereen wordt uiteindelijk slachtoffer van aanhoudende economische stagnatie.

Cor Wijtvliet

Bron,

Kenneth Rogoff, Innovation crisis or Financial cisis. Project-syndicate, December 4 2012

U kunt elke dag een nieuwsbrief van Cor Wijtvliet lezen op: www.gevestor.nl

Offshoring is ouderwets

In maart van dit jaar schreef Jeffrey Immelt, de hoogste baas van General Electric (GE) in Harvard Business Review, dat offshoring van industriële activiteiten gedeeltelijk een achterhaald businessmodel was geworden. Hij onderstreepte zijn stelling met de verwijzing naar een investering van $ 800 miljoen in de productiecapaciteit voor huishoudelijke apparatuur in de VS. Wijzigende verhoudingen Waar stoelt de logica op, dat het winstgevender is om huishoudelijke apparatuur in de VS te maken dan bijvoorbeeld in China? Sterker nog, waarom volgen andere Amerikaanse bedrijven het voorbeeld van GE? Sinds 2000, toen de offshoring van industriële activiteiten echt vorm begon aan te nemen is er een en ander fundamenteel veranderd. Zo zijn de olieprijzen sinds dat jaar verdrievoudigd en dat heeft uiteraard negatieve effecten op de transportkosten. Daar komt nog bij, dat de kosten voor energie voor bedrijven in de VS zeer sterk gedaald zijn. Dankzij de overvloedige aanwezigheid van schaliegas bedraagt de energierekening voor bedrijven soms nog slechts 20% in vergelijking met die van de dochterondernemingen in Azië. Maar ook zijn de kosten voor arbeid sterk veranderd. In China zijn lonen vervijfvoudigd sinds 2000 en zullen naar alle waarschijnlijkheid de komende jaren met gemiddeld 18% doorstijgen. In de VS zijn de lonen in de productie-industrie aan het dalen, terwijl de productiviteit maar blijft stijgen. Lessen Met andere woorden, loonkosten zijn niet langer een argument om te gaan offshoren! GE was een van de eerste bedrijven die deze les ter harte nam. Er bleken echter meer lessen te leren. Outsourcing betekent dat het ontwerpen en de reële productie los van elkaar komen te staan. GE had amper inzicht hoe in China de dagelijkse productie tot stand kwam. Toen de productie terug kwam, bleek het niet zo moeilijk het ontwerp te innoveren en te stroomlijnen. De kosten konden zo omlaag dat ze zelfs lager uitvielen dan in China! Bijkomend voordeel was ook, dat de kwaliteit van het product fors verbeterd kon worden! Deze uitkomsten onderstrepen de misvatting van veel producenten, dat het in het productieproces eigenlijk alleen maar draait om de R&D, het ontwerp en de marketing van het product. Het product zelf doet er niet zoveel toe. Het maakt dus niet uit waar het gemaakt wordt, als de kosten maar laag zijn. De nieuwe praktijk laat zien, dat de scheiding van het ontwerpproces en het feitelijke productieproces leidt tot een vervaging van de kennis over juist het feitelijke proces! Ook het gevoel voor het product wordt steeds minder! De nieuwe praktijk wijst in de andere richting: door de onderlinge nabijheid van onderzoek en ontwerp stijgt de innovatiegraad en dalen daarbij uiteraard de kosten! Verkeerde argumenten Deze constatering heeft een vervelende consequentie. Het hele proces van offshoring kan wel eens op verkeerde argumenten zijn gebouwd! En het argument bij uitstek was de prijs, de kosten voor de arbeid. Bedrijven hebben waarschijnlijk echter te weinig oog gehad voor de verborgen kosten van offshoring. Er zijn de directe kosten: Amerikaanse ingenieurs en Chinese managers kunnen niet met elkaar communiceren. De echte verborgen kosten sluipen er echter geleidelijk in. Zo vervlakken de eigen vaardigheden, waardoor producten niet alleen minder aantrekkelijk worden, maar ook kwalitatief minder! Uit onderzoek van bedrijven zelf komt naar voren, dat de winst van de offshoring vaak nihil of zelfs negatief is, als al deze verborgen kosten in de winst- en verliesrekening zichtbaar worden gemaakt. Het heeft echter tijd nodig voordat het management van een bedrijf zichzelf deze spiegel voorhoudt en durft vast te stellen dat een beslissing op verkeerde gronden genomen is. In de VS zijn ze nu zo ver. Nu is het wachten op ondernemers in Europa. Hier moet het begrip verborgen kosten nog opgeld doen. Men staart zich nog steeds blind op de lage arbeidskosten in landen als India of China. In deze barre economische tijden zou een proces van onshoring meer dan welkom zijn! Cor Wijtvliet Bron: Charles Fishman, The insourcing boom. Atlantic Magazine, December 2012

Europa investeert structureel te weinig

Het gaat slecht met Europa. Dat stellen is hetzelfde als met veel geweld een open deur intrappen. Nederland zal de komende vier jaren aan den lijve ondervinden hoe slecht de werkelijke gang van zaken is. Daar zorgt het nieuwe kabinet wel voor. Enkele cijfers moeten duidelijk maken, dat een herstel er voorlopig niet inzit. De economie in dit deel van de wereld kromp 0,3% over het derde kwartaal en het ziet er niet naar uit dat het vierde kwartaal er veel beter zal uitzien. De krimp was eerst en vooral te danken aan een wel zeer zwakke binnenlandse vraag. Investeringsbereidheid Uit de cijfers blijkt ook, dat niet alleen de Europese consument de hand op de knip houdt, maar dat het bedrijfsleven misschien nog wel terughoudender is in zijn investeringsbereidheid. In vergelijking met een jaar eerder daalden de investeringen in Europa met 3% in het 2de kwartaal van dit jaar. Die dalende investeringsbereidheid is niet van vandaag of gisteren, maar houdt trouwens al enkele jaren aan. Het is een proces dat al is ingezet in 2008 en het niveau van investeringen is nu teruggezakt naar dat van 1999! Erger nog, sinds de crisis inzette zijn de netto-investeringen van het Europese bedrijfsleven nagenoeg gehalveerd (Figuur 1)! Figuur 1 vrije val van de netto-investeringen in Europa

Het is op zich niet vreemd, dat het niveau van investeringen in dit deel van de wereld onder druk staan. De problemen in de perifere landen mogen er zijn. Het is echter weer wel de vraag waarom ze in heel Europa zo zwak zijn, zelfs in een land als Duitsland. Volgens Goldman Sachs is de ontwikkeling van de investeringsbereidheid in dat land zelfs zwakker dan eigenlijk aangenomen had mogen worden. In de periode 2008/09 was de neergang dieper dan verwacht had mogen worden en in 2012 lopen de investeringen alweer 2 kwartalen op rij terug. Die daling valt niet te verklaren door meer investeringen van Duitse bedrijven in andere delen van de wereld! Ook in dat opzicht hebben Duitse bedrijven hun activiteiten terug geschroefd. Onzekerheid Ter verklaring van deze zwakke trend wijst Goldman op de hoge onzekerheid voor bedrijven. De zwakke economie gaat hand in hand met een groeiende politieke onzekerheid in Europa. In een klimaat van algehele onzekerheid is het voor bedrijven niet verstandig te gaan investeren, zeker niet als het bedrijf hier langlopende financiële verplichtingen moet aangaan! Goldman Sachs heeft daarom een Index voor Onzekerheid ontwikkeld. Zonder met bindende of verreikende conclusies te komen stellen de investmentbankiers vast, dat een daling in het niveau van investeringen in Duitsland samenvalt met groeiende politieke en financiële spanningen van dat moment. Aan het einde van 2008 en 2011 schiet de index de lucht in. Figuur 2 Index voor onzekerheid

Maar misschien spelen er ook nog andere factoren mee, dan de eurocrisis? Wie weet wordt het Duitse bedrijfsleven beïnvloed door een fundamenteel gevoel van onzekerheid over de trends in de hele wereld? De daling van de economische activiteiten in de periode 2008/09 was groter, sneller en dieper dan in welke periode sinds WO II. In de periode 1973-1975, de jaren na de eerste oliecrisis, daalde het niveau van de industriële orders met maar liefst 21%. Maar tussen 2007 en 2009 was de daling met 40% nog veel sneller en dieper. Met dat in het achterhoofd is het goed voorspelbaar dat bedrijven zich wel twee keer bedenken voordat ze omvangrijke investeringen plegen. Een hernieuwde scherpe crisis kan die al snel waardeloos maken. Daar komt nog bij, dat in de tijden van bittere nood de banken het lieten afweten en geen krediet ter beschikking stelden. Door de nieuwe regelgeving is de kans klein dat zulks in een toekomstige crisis anders zal uitpakken! Als dit deel van de analyse van Goldman Sachs juist is, dan kan het nog lang duren voordat investeringen gaan herstellen. Bedrijven delen op grote schaal de negatieve herinneringen aan de Recessie van enkele jaren terug. Pas als deze herinnering verflauwd is, zal er meer ruimte komen! Cor Wijtvliet Bron: Goldman Sachs, Uncertainty weighing on investment spending. Oktober 18 2012 U kunt elke dag een nieuwsbrief van Cor Wijtvliet lezen op: www.gevestor.nl

De VS zullen zichzelf opnieuw uitvinden

Hoe vaak is het einde van de VS als economische grootmacht al aangekondigd. Ontelbare keren! De bekendste bijdrage aan dit onderwerp is waarschijnlijk het boek van Paul Kennedy uit 1987, getiteld Rise and fall of great powers. Ook vandaag de dag leeft bij velen de overtuiging, dat het dit keer gedaan is met de VS als grootmacht. Het is nog maar een kwestie van tijd voordat het land van Uncle Sam overvleugeld zal worden door de Chinezen en in tweede instantie door de Indiërs. Niet alleen nemen de externe dreigingen toe, ook binnenlands maken de Amerikanen er een zootje van. Het politiek bestel is volledig gepolariseerd, de beroemde middenklasse brokkelt steeds verder af om over de overjarige infrastructuur maar te zwijgen. Ecologische hoofdstructuur Hebben de zwartkijkers het dit keer bij het rechte eind, of zullen VS, zoals zo vaak, vriend en vijand verrassen. Het zou best eens kunnen. Ondanks alles zijn de Amerikanen nog steeds een inventief en innovatief volk. Nog steeds gaat bijna 3% van het bnp naar R&D tegen nog geen 2% voor bijvoorbeeld Europa en 1,6% voor Nederland. Daarnaast kenen de VS een tamelijk uniek systeem voor private investeringen. Talloze durfkapitalisten beleggen nog steeds in technologische start-ups. Sylicon Valley is nog steeds een broedplaats voor ambitieuze bedrijven die giganten als Google en Apple naar de kroon willen steken! Het is deze ecologische hoofdstructuur van privaat kapitaal en technologische knowhow die ervoor zorgt dat innovaties in de VS nog steeds zeer snel hun beslag kunnen vinden. Een mooi voorbeeld geeft Apple. In 2007 introduceerde het de iPhone. In luttele jaren verwees het grote concurrenten als Nokia, Rim en Microsoft naar een plaats in de schaduw. Voor de eens oppermachtige telefoonbedrijven bleef er ook weinig anders over dan om de dominantie van Apple gelaten over zich te laten komen. In een uiterste reactie om te overleven als technologiegrootmacht bracht Google zijn android systeem op de markt en met ongekend succes. Het heeft nu 52% van de markt voor smartphones. De concurrentieslag tussen Google en Apple zorgde er bovendien voor, dat de VS in razend tempo hun achterstand op Europa in telecommunicatie omzette in een voorsprong. Van de eens zo trotse markleider Nokia is weinig meer over! Energievoorziening Als een van de dragers van het verval van de VS wordt steeds de wankele energievoorziening genoemd. De VS zijn in de afgelopen decennia voor het lessen van hun onlesbare dorst naar energie steeds meer van een (onbetrouwbare) buitenwacht afhankelijk geworden. Aan deze steeds meer uit de hand lopende onevenwichtigheid komt op afzienbare termijn een einde dankzij een techniek die alweer uit de jaren ’40 van de vorige eeuw stamt: fracking. Bedrijfjes als Devon Energy en Chesaspeake hebben deze oude technologie met veel succes gemoderniseerd. De VS zijn nu de belangrijkste producent ter wereld van schaliegas en schalieolie. Als de voortekenen niet bedriegen zal het land vanaf 2020 autarkisch op energiegebied zijn. Die nieuwe productie heeft al een dramatische prijsdaling voor energie tot gevolg met als niet te voorzien effect, dat de industrie in e VS nu een heuse low cost producer is geworden. Het adviesbureau Boston Consultancy gaat er daarom in een recent rapport van uit, dat de VS industrie in dit decennium ongeveer 3 miljoen banen gaat insourcen. Een bedrijf als GE is nu al bezig industriële activiteiten vanuit China over te hevelen naar de VS. Tenslotte Natuurlijk is niet elke innovatie zegenrijk. Fracking heeft duidelijk negatieve milieueffecten. En wat te denken van de zogeheten credit derivatives. Het overmatig gebruik ervan droeg behoorlijk bij aan het ontketenen van de crisis van 2008.Dat neemt niet weg, dat de VS in tegenstelling tot het oude Europa veel succesvoller is in het ontwikkelen en doorvoeren van innovaties. Wat is de laatste baanbrekende innovatie uit dit werelddeel? Het senseo-apparaat? Het is met de VS en beetje als met Mark Twain, die ooit opmerkte: The reports of my death are greatly exaggerated. Cor Wijtvliet

Heeft QE3 kans van slagen?

Onder leiding van Ben Bernanke is de Fed, het stelsel van centrale banken in de VS, begonnen aan een nieuwe langdurige reis. Maandelijks gaat de Fed voor onbepaalde tijd $ 45 miljard pompen in de markt voor hypotheken in de hoop zo de rente omlaag te brengen. Dat moet in de eerste plaats potentiële kopers verleiden eindelijk toch een woning te gaan kopen. Het inkoopprogramma moet in de tweede plaats de lasten voor de huidige huiseigenaren omlaag brengen. De uiteindelijke doelstelling is om en de huizenmarkt een impuls te geven en de consumenten meer financiële armslag te geven. Daardoor moet de economie een extra steuntje in de rug krijgen, wat moet resulteren in een blijvende verbetering van de arbeidsmarkt. Doelgroepen Hoe nobel de doelstelling ook, heeft QE3 wel kans van slagen? Zullen goedkopere hypotheken de consumptie stimuleren, waardoor de economie een extra impuls krijgt? Daar mag je vraagtekens bijzetten als je de potentiële doelgroepen voor het inkoopprogramma onder de loep neemt. Zullen werklozen, die leven van voedselbonnen, kunnen profiteren van QE3? Een goedkopere hypotheek is voor hen toch een ver-van-mijn-bed show. Deze groep zit met smart te wachten op en nieuwe baan, die hun koopkracht echt een impuls kan geven. De beruchte 1% in de VS zal beslist profiteren van het programma van de Fed. Alleen al de aankondiging van het programma heeft de waarde van hun beleggingsportefeuille verhoogd. Natuurlijk zullen ze profiteren van de mogelijkheid om hun hypotheek te herfinancieren. Dat alles verhoogt hun koopkracht, maar zullen ze daadwerkelijk meer gaan spenderen? Die kans is gering, want hun koopgedrag is traditiegetrouw al uitbundig! Als het programma weinig doet om het koopgedrag van de onderkant en van de bovenkant te stimuleren, helpt het dan de middenklassen? Van de zogeheten upper middle class is bekend, dat ze zich in de aanloop naar de crisisjaren dankzij een vloedgolf van goedkoop krediet letterlijk de misère in hebben gekocht. Ze hebben nu alles, maar bovenal een zee van schuld. Die moeten ze nu afbetalen en dan kunnen ze eindelijk gaan sparen voor hun pensioen. Het programma van de Fed heeft weinig of geen betekenis voor deze klasse. De lagere middenklasse staat er financieel misschien iets beter voor dan hun hogere tegenvoeters, maar veel kan het nooit zijn. Hun grootste zorg is echter niet hun schuld of de waarde van hun huis, maar vooral de vraag of ze morgen nog een baan hebben. Zolang de zekerheid daarover ontbreekt, is een lagere hypotheekrente mooi meegenomen maar dat is dan ook alles. De klasse gaat echt niet meer uitgeven. Wie blijven er dan nog over om QE3 tot een doorslaand succes te maken? Dat zijn in de eerste plaats natuurlijk de senioren. Deze groep, die ook in de VS snel in getal toeneemt, is traditiegetrouw geen kampioen consumeren. Eerder is het omgekeerde het geval. Ze minderen hun consumptie. De moderne senior is misschien wat uitbundiger, maar het is min of meer een vuistregel dat een vergrijzende samenleving minder consumeert. Wat nog resteert, is de jeugd. Die zitten, zoals bijna overal in de Westerse wereld, in de hoek waar de klappen vallen. Jeugdwerkloosheid, hoge studielasten, het zijn overal groeiende problemen en dus ook in de VS. The American dream is voor hen vooralsnog een verre werkelijkheid, een mythe bijna. Van hen valt geen enkele stimulans te verwachten. Oplossingen Evenals voor Europa zijn er ook voor de VS geen gemakkelijke oplossingen om aan de crisis te ontkomen. Evenals in Europa zal de VS bijvoorbeeld een nieuw en gezond fiscaal beleid moeten formuleren en implementeren. Dat vereist veel meer eensgezindheid op politiek en beleidsniveau. Voorlopig is dat in een sterk gepolariseerd politiek krachtenveld niet waarschijnlijk. Een herverkiezing van Obama zal hier weinig of niets aan kunnen veranderen. En dus moet de Fed het ene noodverband na het andere leggen om de verzwakkende patiënt in leven te houden. Wat zou een volgende stap kunnen zijn? Misschien moet Ben Bernanke zijn bijnaam van helicoptre Ben eer aan gaan doen! In het midden van het vorig decennium schreef hij in een artikel, dat hij ter bestrijding van ‘Japanse’ omstandigheden desnoods met een helikopter boven de VS zou gaan vliegen om geld uit strooien. De consument moest tegen elke prijs blijven consumeren! U kunt elke dag een nieuwsbrief van Cor Wijtvliet lezen op: www.gevestor.nl